Een ondernemer die een bedrijf overneemt, wil zeker weten dat de verkoper na de overdracht niet meteen een concurrerend bedrijf opstart en de klanten en goodwill meeneemt die hij zojuist heeft betaald. Het concurrentiebeding in de koopovereenkomst is daarvoor het belangrijkste instrument. Toch zien we in de praktijk regelmatig dat dit beding gebrekkig is opgesteld, met als gevolg dat de koper minder beschermd is dan hij dacht.
Wat is een concurrentiebeding?
Een concurrentiebeding is een afspraak waarmee de verkoper zich verbindt om gedurende een bepaalde periode, binnen een afgebakend gebied en op een omschreven werkterrein geen activiteiten te ontplooien die concurreren met de verkochte onderneming. Het doel is de koper in staat te stellen de overgedragen goodwill, klantrelaties en kennis daadwerkelijk te benutten.
Hoe lang mag het duren?
Als koper wil je het beding zo lang mogelijk. Juridisch zijn er echter grenzen. Als uitgangspunt geldt dat twee jaar in de meeste gevallen toelaatbaar is wanneer alleen goodwill wordt overgedragen; maakt ook specifieke kennis of knowhow deel uit van de transactie, dan kan drie jaar gerechtvaardigd zijn. Wat precies toelaatbaar is, hangt af van de omstandigheden: de omvang van de onderneming, de sector en het geografisch bereik spelen allemaal een rol.
Belangrijk: een beding dat de wettelijke grenzen overschrijdt, biedt géén bescherming. Een rechter kan het geheel of gedeeltelijk nietig verklaren. Als koper sta je dan met lege handen, terwijl je wellicht een aanzienlijke koopprijs hebt betaald op basis van de verwachting dat de verkoper je niet direct zou beconcurreren.
Maak het concreet
Formuleer het beding zo specifiek mogelijk. Verwijs naar de feitelijke bedrijfsactiviteiten op het moment van overdracht en beperk het geografisch bereik tot de markten waarop de onderneming daadwerkelijk actief is. Als koper geldt: hoe specifieker, hoe minder ruimte voor discussie. Als verkoper geldt het omgekeerde: zorg dat activiteiten die je na de overdracht wilt blijven uitoefenen expliciet worden uitgezonderd, zodat het beding niet aanvechtbaar breed wordt. Een helder afgebakend beding dient beide partijen.
Koppel een boetebeding
Koppel aan het concurrentiebeding altijd een boetebeding. Het grote voordeel is dat je bij overtreding de boete direct kunt opeisen, zonder schade te hoeven aantonen en zonder rechterlijke tussenkomst.
Twee punten zijn hierbij van belang. Neem uitdrukkelijk op dat de boete het recht op aanvullende schadevergoeding onverlet laat, zonder die toevoeging kan de boete worden uitgelegd als een allesomvattende afkoopsom. Zorg daarnaast dat de boete in redelijke verhouding staat tot de reële schade; is zij disproportioneel, dan kan de rechter matigen. Voor de verkoper is het de moeite waard te bedingen dat de boete pas verschuldigd wordt nádat hij schriftelijk in gebreke is gesteld. Dat voorkomt dat een boete oploopt bij een overtreding die op een misverstand berust.
Pas op voor de liability cap
Koopovereenkomsten bevatten vaak een aansprakelijkheidsbegrenzing: een maximumbedrag waarvoor de verkoper aansprakelijk kan worden gehouden. Zorg als koper dat claims uit hoofde van het concurrentiebeding expliciet buiten deze cap vallen. Valt het beding wél onder de cap, dan kan de verkoper zijn totale aansprakelijkheid, voor garantieclaims én overtreding van het concurrentiebeding samen, aftoppen op hetzelfde maximum, waardoor de bescherming al snel illusoir wordt.
Samenloop met andere overeenkomsten
Een concurrentiebeding wordt in de praktijk soms ook in de managementovereenkomst of aandeelhoudersovereenkomst opgenomen. Stem deze bedingen op elkaar af en zorg voor een anti-samenloopbepaling die voorkomt dat dezelfde overtreding tot een dubbele boete leidt. Treedt de verkoper na de overname bovendien in dienst, controleer dan ook of het beding aansluit op de arbeidsrechtelijke regels die dan gelden.
Een concurrentiebeding is geen standaardbepaling die je er even bij doet. Wie stilstaat bij de duur, de afbakening, het boetebeding, de liability cap en de samenloop met andere bepalingen, beschermt de waarde die hij heeft gekocht, of bewaakt de vrijheid die hij na de verkoop nodig heeft.
